Online adviesgesprek

You’ll Never Walk Alone

Het gezang vanaf de tribunes op Anfield Road is altijd indrukwekkend, maar op deze dag zorgde You’ll Never Walk Alone voor nog meer kippenvel dan normaal. Op 4 augustus 2025 speelde Liverpool FC voor het eerst weer een wedstrijd sinds het overlijden van Diogo Jota. Het betrof een oefenwedstrijd tegen Athlétic Club uit Bilbao, maar dat deed er nauwelijks toe. Het ging die dag vooral om het eren van Jota en dat is indrukwekkend. Een vol Anfield, veel emotie en dat prachtige clublied. Ruim een maand eerder, op 3 juli 2025, kwam Diogo Jota samen met zijn jongere broer André Silva om het leven bij een verkeersongeluk in de Spaanse provincie Zamora. De schok was groot: binnen de club, onder supporters en zeker binnen het team.

Het overlijden van een sporter tijdens zijn actieve carrière is helaas geen unicum. Bij FC Utrecht wordt nog altijd teruggedacht aan David di Tommaso, die in 2005 op 26-jarige leeftijd overleed aan een hartstilstand. In de wielersport verloor men Fabio Casartelli na een fatale val in de Tour de France van 1995, en in het honkbal kwam de talentvolle pitcher José Fernández in 2016 om het leven bij een bootongeluk. In al deze gevallen is de impact groot, niet alleen direct na het overlijden, maar ook nog vele jaren later. Voor familie en vrienden uiteraard, maar ook voor teams, clubs en supporters.

Maar wat is precies die impact en hoe groot is ‘ie? Hoe lang blijft dit verlies voelbaar en in hoeverre beïnvloedt het de prestaties van een team? Liverpool eert Diogo Jota bijvoorbeeld een heel seizoen met een extra logo op het shirt en het rugnummer 20 zal nooit meer door een andere speler worden gedragen. Dergelijke rituelen zijn herkenbaar in de sport, maar roepen ook vragen op over rouw, verwerking en prestatie. Hoe ga je als team verder?

Emotionele impact binnen het team

Wanneer een teamgenoot overlijdt, komen er intense emoties los binnen een team. Verdriet, ongeloof, boosheid, stress en een gevoel van leegte kunnen zich manifesteren in de kleedkamer (Simpson & Elberty, 2017). Tegelijkertijd is rouw zowel een individueel als een collectief proces. Spelers verwerken verlies op verschillende manieren: de één zoekt stilte en terugtrekking, de ander wil praten en herinneringen delen. Deze verschillen kunnen leiden tot onbegrip of spanning binnen het team, juist in een periode waarin samenhang zo belangrijk is.

Andrew Robertson, vice-captain van Liverpool, verwoordde deze impact treffend na het overlijden van Jota. Hij gaf aan dat het verlies van een van zijn beste vrienden “iets is waar we waarschijnlijk nooit overheen komen”, maar ook dat het overlijden zijn gevoel van verantwoordelijkheid binnen het team versterkte (Mukherjee, 2025). Zijn woorden illustreren hoe rouw en teamdynamiek samen kunnen komen, maar ook hoe zwaar de emotionele last kan zijn voor spelers die moeten presteren en tegelijkertijd willen rouwen.

Wetenschappelijk onderzoek naar verlies van een teamgenoot

Wetenschappelijk onderzoek bevestigt dat het overlijden van een teamgenoot diepe en langdurige gevolgen kan hebben. Henschen en Heil (1992) waren een van de eersten die dit systematisch onderzochten. Zij spraken vier jaar na het overlijden van een college football speler met tien voormalige teamgenoten. De spelers beschreven de eerste periode na het overlijden als een fase van shock en ongeloof, waarin het incident nauwelijks te bevatten was. Opvallend was dat de impact ook jaren later nog aanwezig was. Bepaalde woorden, locaties of tegenstanders riepen direct herinneringen op aan de overleden teamgenoot. In dit specifieke geval bleek zelfs het spelen tegen de University of Hawaii – de thuisstaat van de overleden speler – jaarlijks emotioneel belastend.

Simpson en Elberty (2017) onderzochten het onverwachte overlijden van een teamgenoot bij negen Amerikaanse college-atleten uit verschillende sporten. Voor veel spelers van die leeftijd was het de eerste keer dat iemand overlijdt die zo dichtbij staat. De ervaringen werden omschreven als onwerkelijk, “alsof het een film was”. Sommige spelers konden hun emoties goed onder woorden brengen, terwijl anderen juist worstelden met het benoemen van hun gevoelens. Deze verschillen benadrukken dat rouw voor iedereen anders is.

Rouw en prestaties

De emotionele impact van verlies kan zich ook vertalen naar prestaties op het veld. Vernacchia, Reardon en Templin (1997) beschrijven hoe teams na een plotseling overlijden soms in een fase van overmatige motivatie en emotionele spanning terechtkomen. Spelers willen ‘voor hun overleden teamgenoot spelen’ en kunnen daarbij focus verliezen. De onderzoekers waarschuwen voor overmatige “glorificatie” en “overmemorialisering”, waarbij eerbetonen zo dominant worden dat ze een afleiding vormen en het prestatieniveau negatief beïnvloeden.

Dit lijkt ook zichtbaar in de prestaties van Liverpool na het overlijden van Jota. Tussen eind september en eind november verloor het team tien van de dertien wedstrijden. Een ploeg die het seizoen daarvoor kampioen werd en veel wedstrijden domineerden, kreeg opeens te maken met verlies, onzekerheid en een duidelijke vormdip. Hoewel sportieve resultaten nooit aan één factor kunnen worden toegeschreven, laten zowel praktijk als onderzoek zien dat rouw hierin een belangrijke rol kan spelen.

Wat kan een sportpsycholoog doen?

Sportpsychologen kunnen een belangrijke rol spelen in de begeleiding van teams na een ingrijpend verlies. Onderzoek benadrukt het belang van het erkennen van individuele verschillen in rouw en het bieden van ruimte voor zowel emotionele expressie als stilte. Wanneer de sportpsycholoog zelf een sterke band had met de overleden speler, is het verstandig om een externe professional in te schakelen om rolverwarring te voorkomen.

Een veelgebruikt model in dit soort situaties is Critical Incident Stress Debriefing (CISD). Dit model is door Vernacchia et al. (1997) toegepast binnen sportteams. CISD bestaat uit gestructureerde groepsbijeenkomsten waarin feiten, gedachten, emoties en lichamelijke reacties worden besproken, gevolgd door psycho-educatie en nazorg. Het doel is normalisering van reacties en het bevorderen van herstel.

Daarnaast blijkt uit onderzoek dat sociale steun, religie, rituelen en de rol van coaches van groot belang zijn (Simpson & Elberty, 2017). Coaches die warm, open en beschikbaar zijn, kunnen een gevoel van veiligheid creëren.

Wat kan de club doen?

Voor clubs is het belangrijk om naast praktische protocollen ook oog te hebben voor de menselijke kant van verlies. Luisteren naar de behoeften van spelers en staf is essentieel. Dit kan betekenen: ruimte geven, wedstrijden uitstellen, professionele begeleiding inschakelen en accepteren dat prestaties (tijdelijk) kunnen terugvallen.

Belangrijk is ook het besef dat rouw tijd kost. Alle besproken onderzoeken laten zien dat de impact van het overlijden van een teamgenoot jaren later nog voelbaar kan zijn. Clubs doen er goed aan hier rekening mee te houden en langdurige ondersteuning te bieden, zeker rond herdenkingsmomenten en symbolische data.

Conclusie

Het overlijden van Diogo Jota laat opnieuw zien hoe kwetsbaar sportteams zijn wanneer zij geconfronteerd worden met verlies. Rouw in de sport is geen tijdelijk obstakel dat snel overwonnen moet worden, maar een complex proces dat emoties, groepsdynamiek en prestaties diepgaand beïnvloedt. Wetenschappelijk onderzoek toont aan dat de impact langdurig kan zijn en dat goede begeleiding essentieel is.

Empathie, tijd, professionele ondersteuning en het respecteren van individuele verschillen in rouw zijn daarbij cruciaal. You’ll Never Walk Alone is daarmee niet alleen een lied, maar ook een opdracht: voor teams, clubs en professionals om sporters niet alleen te laten in hun verlies – op het veld én daarbuiten.

Deze blog is geschreven door Mauro Slütter, 33 en woonachtig in Vleuten. Na studie Marketing Management in de IT beland en nu werkzaam als zelfstandig IT projectmanager. Naast deze werkzaamheden vooral bezig met ontwikkelen op sport psychologie! In de jeugdopleiding bij De Graafschap ervaren hoe factoren als onzekerheid en wedstrijdspanning hem belemmerden in zijn ontwikkeling en onder andere daarom enorm gemotiveerd om andere sporters en presteerders te helpen bij deze uitdagingen.

Geredigeerd door Renate Hensen

Literatuur