Classificatie maakt het in veel aangepaste sporten mogelijk om sporters met verschillende beperkingen binnen een competitie te laten deelnemen. Naast dat een sportklasse een praktische indeling is, kan het verwachtingen oproepen over wat iemand zou moeten kunnen, bij anderen en bij de sporter zelf.

In de Prestatie Podcast praten Renate Hensen en sport- en prestatiepsycholoog dr. Natasja Sloot-Bosma over die mentale kant van classificatie. In dit artikel geven we je een paar inzichten van het gesprek.

Zijn de mentale uitdagingen in aangepast sporten anders?

Sporters in aangepaste sporten krijgen volgens Natasja in de basis met dezelfde vraagstukken te maken als andere sporters: wedstrijdspanning, aandacht, blessures en teleurstellingen. Classificatie kan daar een extra factor aan toevoegen.

Een classificatiesysteem verschilt per sport en is bedoeld om de competitie te organiseren. Natasja beschrijft het ook als een soort stempel. Zodra je een klasse krijgt, ligt de vergelijking met sporters in diezelfde klasse voor de hand.

Waarom zegt dezelfde klasse niet dat je hetzelfde kunt?

Twee sporters met dezelfde classificatie zijn niet dezelfde sporter. Natasja noemt verschillen in talent, training, ervaring en de manier waarop een beperking bij iemand doorwerkt. Toch kan iemand van buitenaf denken: Jullie hebben dezelfde klasse, dus jullie zouden hetzelfde moeten kunnen.

Zo’n verwachting kan druk geven. Voor een sporter kan de prestatie van een ander dan voelen als een oordeel over het eigen kunnen. Classificatie is belangrijk voor de wedstrijdindeling, maar vertelt niet het volledige verhaal over iemands ontwikkeling of prestaties.

Een voorbeeld uit de praktijk

In de aflevering vertelt Natasja over een tafeltennisser die in Nederland zelden tegen iemand uit zijn eigen klasse speelde. Hij deed vaak mee in competities met sporters zonder beperking. Daar was hij meestal de underdog: een overwinning was bijzonder, terwijl een nederlaag minder verraste.

Op een internationaal toernooi speelde hij wel tegen iemand uit dezelfde klasse. Opeens voelde de wedstrijd anders. Er ontstonden verwachtingen en een soort spanning waarop hij minder had kunnen oefenen. Het voorbeeld laat zien dat niet alleen de tegenstander, maar ook de betekenis die je aan de wedstrijd geeft, invloed kan hebben op je aandacht en voorbereiding.

Het is geen ervaring die voor iedere sporter geldt. Het maakt wel duidelijk waarom het verstandig is om aan een sporter te vragen wat classificatie voor hem of haar betekent.

Wat kun je beïnvloeden wanneer je jezelf vergelijkt?

Natasja benadrukt in het gesprek het verschil tussen kijken naar een ander en werken aan je eigen ontwikkeling. Je hebt geen controle over de training of prestatie van je tegenstander. Je kunt wel aandacht besteden aan je voorbereiding, je eigen doelen en de volgende actie in een wedstrijd.

Als je merkt dat je jezelf vergelijkt, kunnen deze vragen helpen:

1. Waar gaat mijn aandacht nu naartoe? Naar wat de ander doet, of naar mijn eigen taak?
2. Welke verwachting stel ik aan mezelf? Is die gebaseerd op mijn ontwikkeling, of alleen op de classificatie die we delen?
3. Wat kan ik nu doen? Kies één actie of aandachtspunt dat binnen je invloed ligt.

Het doel is niet om niet te vergelijken. Het is om te herkennen wanneer een vergelijking je helpt en wanneer ze je aandacht wegtrekt van wat je wilt doen.

Waarom vraagt classificatie ook om mentale zorg?

Aan het einde van het gesprek pleit Natasja ervoor de mogelijke mentale impact van classificatie niet te onderschatten. Een klasse kan gevolgen hebben voor hoe een sporter naar zichzelf kijkt en voor de plek die iemand binnen een sport ervaart. Ze zou graag zien dat sportpsychologische begeleiding bij dit proces kan meedenken.

In de Prestatie Podcast vertelt Natasja uitgebreider over classificatie, vergelijking, verwachtingen en manieren waarop sporters hun aandacht bij hun eigen ontwikkeling kunnen houden.